{"id":305,"date":"2026-07-26T15:42:41","date_gmt":"2026-07-26T15:42:41","guid":{"rendered":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/?p=305"},"modified":"2026-07-26T19:15:30","modified_gmt":"2026-07-26T19:15:30","slug":"odyseja-christophera-nolana-matt-damon-i-madrosc-ktorej-prawie-nie-widac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/2026\/07\/26\/odyseja-christophera-nolana-matt-damon-i-madrosc-ktorej-prawie-nie-widac\/","title":{"rendered":"Odyseja Christophera Nolana \u2013 Matt Damon i m\u0105dro\u015b\u0107, kt\u00f3rej prawie nie wida\u0107"},"content":{"rendered":"\n
Nie ogl\u0105da\u0142em \u017cadnego zwiastuna. Specjalnie. Nie ogl\u0105da\u0142em te\u017c \u017cadnej recenzji. <\/p>\n\n\n\n
Z\u0142e opinie o filmie to raczej rzeczy, kt\u00f3re us\u0142ysza\u0142em od znajomych, gdzie\u015b mi\u0119dzy jednym narzekaniem a drugim. Wczoraj znajoma od sesji D&D mi odradza\u0142a p\u00f3j\u015bcie do kina. Ale i tak to zrobi\u0142em. Nie dlatego bo nie pos\u0142ucha\u0142em tylko dlatego, \u017ce bilet ju\u017c by\u0142 kupiony.<\/p>\n\n\n\n
My\u015bl\u0119 wi\u0119c, \u017ce zaczynaj\u0105c pisa\u0107 ten tekst, siadam do niego na czysto, bez zanieczyszcze\u0144 pochodz\u0105cych spoza mojej piwnicy.<\/p>\n\n\n\n
Recenzje obejrz\u0119 dopiero po publikacji. Nie chc\u0119 przecie\u017c przypadkiem odkry\u0107, \u017ce mniej lub bardziej \u015bwiadomie zacz\u0105\u0142em \u015bpiewa\u0107 w wielkim ch\u00f3rze oburzonych pod cudz\u0105 batut\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Tak, by\u0142em na najnowszym filmie Christophera Nolana. Na tej s\u0142ynnej \u201eOdysei\u201d, o kt\u00f3rej kr\u0105\u017cy\u0142y raczej kiepskie opinie.<\/p>\n\n\n\n
Wyszed\u0142em z kina. Obejrza\u0142em. Przetrawi\u0142em. Pouk\u0142ada\u0142em sobie w g\u0142owie to, co zobaczy\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
Chcia\u0142bym napisa\u0107, \u017ce ka\u017cdy, kto uwa\u017ca ten film za s\u0142aby, jest organizmem intelektualnie zbli\u017conym do ameby. Niestety nie mog\u0119. Prawda, jak zwykle, okaza\u0142a si\u0119 bardziej skomplikowana ni\u017c moje marzenia.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego dorzuc\u0119 troch\u0119 spoiler\u00f3w<\/strong> i spr\u00f3buj\u0119 opowiedzie\u0107, co w tym filmie zadzia\u0142a\u0142o, co kompletnie mnie nie przekona\u0142o, a co prawdopodobnie zrozumia\u0142em dopiero wtedy, gdy na ekranie pojawi\u0142y si\u0119 napisy ko\u0144cowe.<\/p>\n\n\n\n
Najpierw ustalmy jedn\u0105 rzecz. Tak, by\u0142a inkluzywna checklista do odhaczenia. Tak, Helena by\u0142a czarna. Kilka innych postaci r\u00f3wnie\u017c, chocia\u017c nie mam poj\u0119cia, kim dok\u0142adnie by\u0142y i jak\u0105 funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142y w materiale \u017ar\u00f3d\u0142owym.<\/p>\n\n\n\n
I postawmy spraw\u0119 jasno: aby po\u0142echta\u0107 w\u0142asne ego, mog\u0119 zgodnie z prawd\u0105 napisa\u0107, \u017ce czyta\u0142em Homera w oryginale. Czyli po starogrecku.<\/p>\n\n\n\n
Heksametrem. Daktyle, spondeje, rytmika i inne takie sprawy.<\/p>\n\n\n\n
A teraz czas na prawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Nie czyta\u0142em \u201eOdysei\u201d, tylko \u201eIliad\u0119\u201d. Dok\u0142adniej jej pierwsze trzy albo cztery wersy. By\u0142o to na studiach, podczas zaj\u0119\u0107 z historii staro\u017cytnej. Niczego z nich nie zrozumia\u0142em, ale achievement unlocked. Mog\u0119 si\u0119 pochwali\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Poza tym moja znajomo\u015b\u0107 Homera jest mniej wi\u0119cej taka jak u wi\u0119kszo\u015bci widz\u00f3w: pami\u0119tam co\u015b ze szko\u0142y i tyle. Do kina poszed\u0142em wi\u0119c z podobnym poziomem znajomo\u015bci materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego jak reszta sali. Bez tabliczki z tekstem greckim, bez komentarza filologicznego i bez zamiaru wszczynania awantury o to, czy dany potw\u00f3r mia\u0142 odpowiedni\u0105 liczb\u0119 macek.<\/p>\n\n\n\n
Pami\u0119ta\u0142em jednak, \u017ce Odyseusz by\u0142 przedstawiany jako cz\u0142owiek sprytny, podst\u0119pny, brawurowy i obdarzony ponadprzeci\u0119tnym talentem do wyci\u0105gania ludzi z problem\u00f3w, w kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej sam ich wcze\u015bniej wpakowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c tak: <\/p>\n\n\n\n
Mamo? Mo\u017cemy mie\u0107 Odyseusza w domu?<\/p>\n\n\n\n
Przecie\u017c mamy Odyseusza w domu.<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem nasz Odyseusz w domu to Matt Damon.<\/p>\n\n\n\n
Podczas scen walki zachowuje si\u0119 jak Jason Bourne. W pozosta\u0142ych scenach zachowuje si\u0119 jak Matt Damon. Rewelacji na pocz\u0105tku nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Co gorsza, przez ca\u0142y film jak bumerang wracaj\u0105 wypowiedzi innych bohater\u00f3w, kt\u00f3rzy uporczywie przekonuj\u0105 nas, \u017ce Odyseusz jest najm\u0105drzejszym, najbardziej przebieg\u0142ym i najbardziej cwanym cz\u0142owiekiem, jakiego kiedykolwiek spotkali.<\/p>\n\n\n\n
Szkoda tylko, \u017ce kiedy ogl\u0105damy go na ekranie, przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu nie mo\u017cemy tego do\u015bwiadczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy powa\u017cny zgrzyt pojawi\u0142 si\u0119 wraz z cyklopem.<\/p>\n\n\n\n
Jego wygl\u0105d, design, koncept wizualny czy jak kto woli to nazywa\u0107, by\u0142 ob\u0142\u0119dny. Nie przypomina\u0142 dostojnych wyobra\u017ce\u0144 z antycznych pos\u0105g\u00f3w ani napompowanych sterydami potwor\u00f3w z generycznego fantasy. By\u0142 powykr\u0119cany, paskudny i zdeformowany. Oko oraz nos uk\u0142ada\u0142y si\u0119 w taki spos\u00f3b, \u017ce powieki zamyka\u0142y si\u0119 niemal pionowo.<\/p>\n\n\n\n
Kto\u015b, kto wymy\u015bli\u0142 ten projekt, zas\u0142uguje na oklaski.<\/p>\n\n\n\n
Niestety na tym ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zalety tej sekwencji.<\/p>\n\n\n\n
Reszta wygl\u0105da jak bezmy\u015blne odhaczanie obowi\u0105zkowego punktu programu: jeste\u015bmy w \u201eOdysei\u201d, wi\u0119c musi by\u0107 cyklop. Z tego, co pami\u0119tam ze szko\u0142y, by\u0142 on troch\u0119 bardziej wygadany i stanowi\u0142 dla Odyseusza przeciwnika nie tylko fizycznego. Tutaj mamy natomiast tango zwrot\u00f3w akcji, po kt\u00f3rym nie wiedzia\u0142em ju\u017c, jaki film ogl\u0105dam.<\/p>\n\n\n\n
Cyklop odkrywa ha\u0142a\u015bliwych intruz\u00f3w we w\u0142asnej jaskini, urywa dw\u00f3m g\u0142owy, zjada ich, po czym idzie spa\u0107. I tak przez dwa albo trzy dni.<\/p>\n\n\n\n
Nie klei mi si\u0119 to w g\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n
Zabi\u0142em dw\u00f3ch intruz\u00f3w, reszt\u0119 mam gdzie\u015b, dobranoc.<\/p>\n\n\n\n
Nie kupuj\u0119 te\u017c wyja\u015bnienia, \u017ce greccy \u017co\u0142nierze mi\u0119dzy sob\u0105 t\u0142umaczyli to, \u017ce byli dla niego jak mr\u00f3wki. Cyklop hodowa\u0142 owce, wi\u0119c intruz wi\u0119kszy od owcy powinien by\u0107 dla niego troch\u0119 bardziej zauwa\u017calnym problemem ni\u017c insekt spaceruj\u0105cy po pod\u0142odze. Chyba \u017ce czego\u015b nie zrozumia\u0142em. Jest to mo\u017cliwe. Nolanowi zdarza si\u0119 przecie\u017c kr\u0119ci\u0107 filmy, do kt\u00f3rych powinien dodawa\u0107 instrukcj\u0119 jak do mebla z Ikea.<\/p>\n\n\n\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce uda\u0142o mi si\u0119 wyla\u0107 frustracj\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z t\u0105 scen\u0105. Je\u015bli nie, mog\u0119 spr\u00f3bowa\u0107 jeszcze raz… Jednak nie bo p\u00f3\u017anej pojawili si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
RoboCopowie znik\u0105d<\/h4>\n\n\n\n
P\u00f3\u017aniej bohaterowie trafiaj\u0105 na kolejn\u0105 wysp\u0119. Bez ca\u0142kowitego kontekstu spotykaj\u0105 tam dzieciaka, kt\u00f3ry zaczyna krzycze\u0107. Po chwili wpada grupa jego starszych braci maj\u0105cych po dwa i p\u00f3\u0142 metra wzrostu i zaczyna dziesi\u0105tkowa\u0107 za\u0142og\u0119 Odyseusza.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdy z nich wygl\u0105da przy tym troch\u0119 tak, jakby projektant zobaczy\u0142 RoboCopa, ale zapami\u0119ta\u0142 go wy\u0142\u0105cznie jako wielk\u0105, kanciast\u0105 szaf\u0119 na nogach.<\/p>\n\n\n\n
I serio: nie mam poj\u0119cia, kim oni byli ani czemu w\u0142a\u015bciwie mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 ta scena.<\/p>\n\n\n\n
Nikt mi nie wyja\u015bni\u0142, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Wielcy RoboCopowie przyszli, wielcy RoboCopowie mordowali tak d\u0142ugo, \u017ce grecy uciekli. By\u0107 mo\u017ce dla os\u00f3b znaj\u0105cych poemat by\u0142o to czytelne. Dla mnie wygl\u0105da\u0142o jak losowe spotkanie z gry RPG, kt\u00f3rego tw\u00f3rcy nie zd\u0105\u017cyli dopisa\u0107 do g\u0142\u00f3wnego w\u0105tku.<\/p>\n\n\n\n
Ale dobra nie jest a\u017c tak \u017ale. Film przynajmniej wielokrotnie t\u0142umaczy, dlaczego Odyseusz i jego za\u0142oga t\u0142uk\u0105 si\u0119 od wyspy do wyspy. Pow\u00f3d jest dobry, przyziemny i prozaiczny: g\u0142\u00f3d oraz konieczno\u015b\u0107 zdobywania zapas\u00f3w na dalsz\u0105 podr\u00f3\u017c do Itaki.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku widzimy nawet, \u017ce Odyseusz i jego ludzie zmieniaj\u0105 si\u0119 w zwyk\u0142ych bandyt\u00f3w. Nie przybywaj\u0105 jako szlachetni bohaterowie wracaj\u0105cy z wielkiej wojny. Wpadaj\u0105 do cudzych dom\u00f3w, podpalaj\u0105 je, zabieraj\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 i pr\u00f3buj\u0105 prze\u017cy\u0107 cudzym kosztem.<\/p>\n\n\n\n
I w\u0142a\u015bnie w przedstawieniu tej tu\u0142aczki musz\u0119 przed Nolanem uchyli\u0107 kapelusza.<\/p>\n\n\n\n
Kolejny dzie\u0144, kolejna wyspa. Bunt wisi w powietrzu. Za\u0142oga przybija do brzegu, a podw\u0142adni ka\u017c\u0105 Odyseuszowi pilnowa\u0107 \u0142odzi. Ten pokornie zostaje, \u017ceby nie eskalowa\u0107 konfliktu. Niby drobiazg, ale dobrze pokazuje problem przyw\u00f3dztwa: dow\u00f3dca formalnie nadal dowodzi, lecz jego autorytet zaczyna przypomina\u0107 dziurawy \u017cagiel.<\/p>\n\n\n\n
Wyg\u0142odniali Grecy trafiaj\u0105 do domu samotnej kobiety. Po wcze\u015bniejszych scenach nad spotkaniem unosi si\u0119 gro\u017aba przemocy seksualnej, ale g\u0142\u00f3d okazuje si\u0119 silniejszy, zw\u0142aszcza \u017ce gospodyni postanawia ich nakarmi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Tyle \u017ce ona r\u00f3wnie\u017c nie ma wobec przybysz\u00f3w dobrych zamiar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
I wtedy zaczyna si\u0119 najlepsza scena filmu.<\/p>\n\n\n\n
Ludzie, kt\u00f3rzy ju\u017c nie jedz\u0105, tylko \u017cr\u0105<\/h4>\n\n\n\n
Kobieta podaje Grekom jedzenie. Ci rzucaj\u0105 si\u0119 na nie zach\u0142annie. Jedz\u0105 coraz szybciej. Nie mog\u0105 przesta\u0107. A potem okazuje si\u0119, \u017ce gospodyni jest wied\u017am\u0105 i w niezwykle brutalny spos\u00f3b wykr\u0119ca ich twarze, deformuje cia\u0142a oraz zamienia ludzi w \u015bwinie.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsza jest jednak gra aktor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Ich cia\u0142a ju\u017c nie jedz\u0105. Ich cia\u0142a \u017cr\u0105.<\/p>\n\n\n\n
R\u0119ce same si\u0119gaj\u0105 do misek. Szcz\u0119ki pracuj\u0105. Kolejne porcje znikaj\u0105 w ustach, chocia\u017c bohaterowie doskonale wiedz\u0105, \u017ce dzieje si\u0119 co\u015b potwornego. Nie s\u0105 ju\u017c w stanie zapanowa\u0107 nad w\u0142asnymi ko\u0144czynami ani powstrzyma\u0107 odruchu poch\u0142aniania wszystkiego, co znajduje si\u0119 przed nimi.<\/p>\n\n\n\n
Jednocze\u015bnie ich oczy m\u00f3wi\u0105 co\u015b zupe\u0142nie innego.<\/p>\n\n\n\n
Wida\u0107 w nich strach. Panik\u0119. \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce stracili kontrol\u0119 nad w\u0142asnym cia\u0142em. Chc\u0105 si\u0119 zatrzyma\u0107, odsun\u0105\u0107 od sto\u0142u, uciec, ale organizm przesta\u0142 ich s\u0142ucha\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Oczy, podobno zwierciad\u0142o duszy, s\u0105 przera\u017cone. Cia\u0142o tymczasem dalej \u017cre. W oczach jednych jest strach u innych b\u0142aganie o lito\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
I w\u0142a\u015bnie ten rozd\u017awi\u0119k sprzedaj\u0105 aktorzy znakomicie. Nie potrzebuj\u0105 monologu ani p\u00f3\u0142godzinnego wyk\u0142adu o ludzkiej naturze. Wystarczy spos\u00f3b, w jaki poruszaj\u0105 r\u0119kami, pracuj\u0105 szcz\u0119kami i patrz\u0105 na to, co dzieje si\u0119 z nimi oraz ich towarzyszami.<\/p>\n\n\n\n
To scena obrzydliwa, brutalna i bardzo czytelna. Ludzie z g\u0142odu trac\u0105 kontrol\u0119, zachowuj\u0105 si\u0119 jak zwierz\u0119ta, a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej dos\u0142ownie zostaj\u0105 w nie przemienieni.<\/p>\n\n\n\n
Dla mnie by\u0142a to najlepsza scena ca\u0142ego filmu.<\/p>\n\n\n\n
P\u00f3\u017aniej pojawia si\u0119 Odyseusz. \u0141\u0105czy fakty, rozumie, co si\u0119 wydarzy\u0142o, i ratuje swoj\u0105 ekip\u0119. Dostajemy r\u00f3wnie\u017c dialog mi\u0119dzy nim a wied\u017am\u0105, kt\u00f3ry t\u0142umaczy jej motywacje. Jej argumentacja jest sensowna, ma r\u0119ce i nogi. Mo\u017cna j\u0105 kupi\u0107 i zaakceptowa\u0107, uzupe\u0142ni\u0107 sobie jakie\u015b backstory.<\/p>\n\n\n\n
Plusik.<\/p>\n\n\n\n
Niestety znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dalszej podr\u00f3\u017cy by\u0142a dla mnie zagmatwan\u0105 \u015bredniawk\u0105, kt\u00f3rej nie potrafi\u0142em zapami\u0119ta\u0107 albo zrozumie\u0107. Mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 dwie: albo faktycznie by\u0142a \u015brednia, albo jestem za g\u0142upi, \u017ceby poj\u0105\u0107, co zobaczy\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
Obie wersje wydaj\u0105 si\u0119 prawdopodobne.<\/p>\n\n\n\n
\u201eTw\u00f3j ojciec by\u0142 sprytny\u201d, czyli lekcja szermierki<\/h4>\n\n\n\n
Przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 filmu wszyscy wok\u00f3\u0142 skanduj\u0105, \u017ce Odyseusz jest m\u0105dry, przebieg\u0142y i wyj\u0105tkowy. Problem polega na tym, \u017ce ekran bardzo rzadko to pokazuje.<\/p>\n\n\n\n
Najbardziej \u017cenuj\u0105cym przyk\u0142adem jest scena nauki szermierki Telemacha, syna Odyseusza. Stary, \u015blepy m\u0119drzec wspomina m\u0142odemu, jak genialny by\u0142 jego ojciec. Kolejny raz pada kolejna kwestia w stylu: \u201eTw\u00f3j ojciec by\u0142 m\u0105dry i sprytny\u201d.<\/p>\n\n\n\n
I nagle Telemach zaczyna lepiej walczy\u0107. Po tej jednej informacji pokonuje sparingpartnera.<\/p>\n\n\n\n
Szkoda, \u017ce w dalszej cz\u0119\u015bci filmu na nic to si\u0119 nie przyda\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Nauka walki mieczem w pierwszym \u201eGothicu\u201d, tym niezremasterowanym, mia\u0142a wi\u0119cej sensu. Tam przynajmniej kto\u015b t\u0142umaczy\u0142 Bezimiennemu, jak ma trzyma\u0107 bro\u0144, zamiast opowiada\u0107, \u017ce Bezi Senior by\u0142 zajebisty.<\/p>\n\n\n\n
A jednak w\u0142a\u015bnie tutaj pojawia si\u0119 pytanie: skoro film tak nachalnie przekonuje mnie o m\u0105dro\u015bci Odyseusza, to czy w og\u00f3le j\u0105 pokazuje?<\/p>\n\n\n\n
Moim zdaniem tak. Tylko nie tam, gdzie ka\u017ce nam jej szuka\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Odyseusz jako korporacyjny mened\u017cer<\/h4>\n\n\n\n
M\u0105dro\u015b\u0107 Odyseusza nie polega na posiadaniu przepastnej wiedzy o wszystkim ani znajomo\u015bci greckiego odpowiednika Sun Tzu.<\/p>\n\n\n\n
Tak, wiem, \u017ce nie istnia\u0142 grecki odpowiednik Sun Tzu. To \u017cart. Ok?<\/p>\n\n\n\n
Jego m\u0105dro\u015b\u0107 nie sprowadza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do tego, \u017ce kto\u015b co pi\u0119\u0107 minut m\u00f3wi: \u201eOdyseuszu, ale ich zrobi\u0142e\u015b na szaro\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsz\u0105 cech\u0105 bohatera jest zdolno\u015b\u0107 do autorefleksji. Odyseusz rozumie konsekwencje w\u0142asnych decyzji, nawet je\u015bli nie potrafi ich unikn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Najlepiej pokazuje to scena przeprawy w pobli\u017cu morskich potwor\u00f3w. Statek zbli\u017ca si\u0119 do wiru, za\u0142oga gwa\u0142townie odbija i wp\u0142ywa mi\u0119dzy ska\u0142y. Tam r\u00f3wnie\u017c nie jest bezpiecznie, bo mackowata bestia rodem ze „Snu \u017cony rybaka” zaczyna porywa\u0107 ludzi z pok\u0142adu.<\/p>\n\n\n\n
Dochodzi do k\u0142\u00f3tni. Odyseusz przyznaje wprost, \u017ce wiedzia\u0142, jak to si\u0119 sko\u0144czy. Mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 za\u0142ogi zginie. By\u0107 mo\u017ce liczy\u0142 si\u0119 nawet z w\u0142asn\u0105 \u015bmierci\u0105. Musia\u0142 jednak wybra\u0107, poniewa\u017c druga droga mog\u0142a zako\u0144czy\u0107 si\u0119 zag\u0142ad\u0105 wszystkich.<\/p>\n\n\n\n
Brzmi to troch\u0119 jak korporacyjny mened\u017cer, kt\u00f3ry zwalnia kilka os\u00f3b, \u017ceby firma mog\u0142a p\u0142yn\u0105\u0107 dalej. R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce Odyseusz nie zas\u0142ania si\u0119 restrukturyzacj\u0105, optymalizacj\u0105 proces\u00f3w i trudn\u0105 sytuacj\u0105 rynkow\u0105. Bierze na siebie ci\u0119\u017car decyzji.<\/p>\n\n\n\n
Nie jest m\u0105dry dlatego, \u017ce zawsze wybiera dobrze. Jest m\u0105dry, poniewa\u017c rozumie, ile kosztuj\u0105 jego wybory.<\/p>\n\n\n\n
I to, moim zdaniem, jest clue ca\u0142ego filmu.<\/p>\n\n\n\n
We are the bad guys<\/h4>\n\n\n\n
Podobnie dzia\u0142a motyw konia troja\u0144skiego, rozwijany przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 filmu.<\/p>\n\n\n\n
Trojanie wci\u0105gaj\u0105 konia do miasta, poniewa\u017c czuj\u0105 si\u0119 zwyci\u0119zcami, kieruje nimi pycha albo uznaj\u0105 konstrukcj\u0119 za dar dla bog\u00f3w. Pow\u00f3d mo\u017cna wybra\u0107 sobie samemu. W nocy z konia wychodz\u0105 Grecy, otwieraj\u0105 bramy i zaczyna si\u0119 \u0142atwy szturm zako\u0144czony zniszczeniem miasta.<\/p>\n\n\n\n
Tyle. Plan zadzia\u0142a\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Problem polega na tym, \u017ce w \u015bwiecie przedstawionym Grecy i Trojanie funkcjonuj\u0105 w obr\u0119bie podobnego porz\u0105dku religijnego oraz spo\u0142ecznego. Wierz\u0105 w tych samych bog\u00f3w, uznaj\u0105 znaczenie honoru, go\u015bcinno\u015bci i religijnego obowi\u0105zku.<\/p>\n\n\n\n
Odyseusz jako jedyny zdaje si\u0119 postrzega\u0107 zwyci\u0119stwo osi\u0105gni\u0119te podst\u0119pem jako co\u015b niehonorowego. W\u0142asn\u0105 rol\u0119 w zniszczeniu miasta traktuje jak prywatn\u0105 ha\u0144b\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Nie chodzi jedynie o zastosowanie fortelu wojennego. Odyseusz wykorzysta\u0142 przeciwko Trojanom ich wiar\u0119 i zasady, kt\u00f3re Grecy przynajmniej cz\u0119\u015bciowo sami podzielali.<\/p>\n\n\n\n
Film pokazuje, \u017ce Odyseusz jako jeden z nielicznych potrafi spojrze\u0107 na w\u0142asne zwyci\u0119stwo i zrozumie\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie oni byli w tej historii potworami. W tym doszukiwa\u0142bym si\u0119 jego m\u0105dro\u015bci. Nie w sprycie potrzebnym do zbudowania konia, ale w zdolno\u015bci dostrze\u017cenia moralnych konsekwencji sukcesu.<\/p>\n\n\n\n
Tak to widz\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Albo po prostu rozpaczliwie pr\u00f3buj\u0119 znale\u017a\u0107 argumenty na obron\u0119 z\u0142ego filmu.<\/p>\n\n\n\n
Atena z fochem<\/h4>\n\n\n\n
Jak bumerang powraca r\u00f3wnie\u017c motyw Ateny, greckiej bogini b\u0119d\u0105cej uosobieniem m\u0105dro\u015bci. Problem polega na tym, \u017ce niewiele z niego wynika.<\/p>\n\n\n\n
W Aten\u0119 wciela si\u0119 Zendaya i nie widz\u0119 wielkiej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy t\u0105 rol\u0105 a jej wyst\u0119pem jako Chani w \u201eDiunie\u201d. Znowu mamy dziewczyn\u0119 z fochem, kt\u00f3ra rzuca p\u00f3\u0142zdaniami maj\u0105cymi co\u015b wyja\u015bni\u0107, ale ostatecznie nie wyja\u015bniaj\u0105cymi prawie niczego.<\/p>\n\n\n\n
Gdyby jej rozmowy wp\u0142ywa\u0142y na decyzje Odyseusza, mieliby\u015bmy ciekawy motyw. Atena mog\u0142aby by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em jego m\u0105dro\u015bci, nauczycielk\u0105, sumieniem albo przeciwniczk\u0105 zmuszaj\u0105c\u0105 go do refleksji. Ich dialogi mog\u0142yby pokazywa\u0107, jak Odyseusz dochodzi do kolejnych wniosk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Nic takiego si\u0119 jednak nie dzieje.<\/p>\n\n\n\n
Zamiast tego dostajemy Zenday\u0119 patrz\u0105c\u0105 spode \u0142ba i wypowiadaj\u0105c\u0105 kwestie, kt\u00f3re brzmi\u0105 tak, jakby powinny mie\u0107 znaczenie. By\u0107 mo\u017ce je maj\u0105. By\u0107 mo\u017ce jestem za g\u0142upi, \u017ceby zrozumie\u0107 to, co zobaczy\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
Ten film wyj\u0105tkowo cz\u0119sto zmusza\u0142 mnie do rozwa\u017cania drugiej mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Jak kogo\u015b boli casting na rol\u0119 Ateny to pod koniec jest ca\u0142kiem eleganckie wyja\u015bnienie dlaczego Atena wygl\u0105da jak wygl\u0105da. Ale ju\u017c nie dlaczego ma focha. Chyba \u017ce, foch pochodzi z pierwowzoru cielesnego a nie z g\u0142owy Zeusa (za bardzo wchodz\u0119 niuanse mitologii).<\/p>\n\n\n\n
Muzyka by\u0142a<\/h4>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wnym tematem Gatekeepera jest muzyka, wi\u0119c wypada napisa\u0107 r\u00f3wnie\u017c o niej. Napisz\u0119 jednak niewiele.<\/p>\n\n\n\n
Muzyka by\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Po prostu.<\/p>\n\n\n\n
Moje osobiste preferencje s\u0105 inne. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce istniej\u0105 dwie szko\u0142y tworzenia soundtrack\u00f3w. Wed\u0142ug pierwszej muzyka filmowa jest dobra wtedy, kiedy niemal jej nie s\u0142ycha\u0107 i kiedy dyskretnie pracuje pod obrazem. Druga stawia na wyraziste tematy, kt\u00f3re mo\u017cna rozpozna\u0107 po kilku sekundach, jak w \u201eGwiezdnych wojnach\u201d albo \u201eW\u0142adcy Pier\u015bcieni\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017c\u0119 do drugiej grupy.<\/p>\n\n\n\n
\u015acie\u017cka d\u017awi\u0119kowa \u201eOdysei\u201d wywodzi si\u0119 raczej z pierwszej szko\u0142y. Jest rzemie\u015blnicza i podporz\u0105dkowana obrazowi. Narastaj\u0105cym nat\u0119\u017ceniem podkre\u015bla momenty kulminacyjne, nieustannie buduje napi\u0119cie i tworzy poczucie przyt\u0142oczenia.<\/p>\n\n\n\n
W filmie dzia\u0142a. Jako samodzielne dzie\u0142o ma dla mnie znacznie mniej sensu.<\/p>\n\n\n\n
Zapami\u0119ta\u0142em kilka przyjemnych fragment\u00f3w syntezatorowych, mo\u017ce nawet dobrze nagranego akordeonu i w\u0142a\u015bciwie tyle.<\/p>\n\n\n\n
Moim niedo\u015bcignionym wzorem takiego podej\u015bcia pozostaje soundtrack z \u201eObcego \u2013 \u00f3smego pasa\u017cera Nostromo\u201d, gdzie d\u017awi\u0119k, jego projekt oraz dyskretna muzyka staj\u0105 si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w narracji.<\/p>\n\n\n\n
Tutaj muzyka spe\u0142nia swoje zadanie. Tylko nie mam potrzeby wraca\u0107 do niej po seansie.<\/p>\n\n\n\n
Spacer by\u0142by ta\u0144szy<\/h4>\n\n\n\n
Nie wiem, jak jednoznacznie podsumowa\u0107 ten film, bo trudno przej\u015b\u0107 obok niego oboj\u0119tnie.<\/p>\n\n\n\n
Ze z\u0142o\u015bliwo\u015bci\u0105 m\u00f3g\u0142bym napisa\u0107, \u017ce przez pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 seansu by\u0142em przekonany, i\u017c lepszym sposobem na sp\u0119dzenie niedzieli by\u0142by spacer. Pod koniec stwierdzi\u0142em jednak, \u017ce ta \u201eOdyseja\u201d wcale nie jest taka z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Jej najmocniejsze elementy nie zostaj\u0105 podane wprost. Film nie zawsze potrafi pokaza\u0107 legendarny spryt Odyseusza, chocia\u017c wszyscy bohaterowie nieustannie o nim opowiadaj\u0105. Potrafi jednak pokaza\u0107 co\u015b ciekawszego: cz\u0142owieka, kt\u00f3ry rozumie koszty w\u0142asnych decyzji.<\/p>\n\n\n\n
Odyseusz nie jest m\u0105dry dlatego, \u017ce zawsze wie, co zrobi\u0107. Nie jest r\u00f3wnie\u017c m\u0105dry dlatego, \u017ce stworzy\u0142 konia troja\u0144skiego i oszuka\u0142 przeciwnik\u00f3w. Jest m\u0105dry, poniewa\u017c potrafi spojrze\u0107 na w\u0142asne zwyci\u0119stwa, zobaczy\u0107 pozostawione za nimi trupy i przyzna\u0107, \u017ce by\u0107 mo\u017ce nie by\u0142o w nich niczego bohaterskiego.<\/p>\n\n\n\n
Szkoda, \u017ce film tak bardzo stara si\u0119 powiedzie\u0107 nam o jego sprycie, zamiast cz\u0119\u015bciej pokazywa\u0107 jego \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Przeci\u0119tna ameba mo\u017ce wi\u0119c nie dostrzec najmocniejszego waloru \u201eOdysei\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Ja dostrzeg\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
Chyba.<\/p>\n\n\n\n
Ewentualnie jestem ameb\u0105, kt\u00f3ra po seansie wymy\u015bli\u0142a sobie lepszy film od tego, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie obejrza\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Zdarza si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Post mortem, czyli jednak jeszcze dwie rzeczy<\/h3>\n\n\n\n
Napisa\u0142em ju\u017c ten tekst, zamkn\u0105\u0142em go, przeczyta\u0142em i teoretycznie powinienem przesta\u0107 przy nim grzeba\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Ale wpad\u0142y mi do g\u0142owy jeszcze dwie rzeczy, kt\u00f3re chcia\u0142bym om\u00f3wi\u0107. Nie chce mi si\u0119 ju\u017c rozwala\u0107 gotowego tekstu, przestawia\u0107 akapit\u00f3w i udawa\u0107, \u017ce wszystko od pocz\u0105tku by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 jakiego\u015b misternego planu. Napisz\u0119 je wi\u0119c tutaj, na czysto.<\/p>\n\n\n\n
Tak b\u0119dzie \u0142atwiej.<\/p>\n\n\n\n
Agamemnon, czyli co to w\u0142a\u015bciwie ma by\u0107?<\/h4>\n\n\n\nSymboliczny plakat filmowy z motywem z\u0142otego kr\u0119gos\u0142upa Agamemnona.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
W projektowaniu gier komputerowych, szczeg\u00f3lnie japo\u0144skich, zdarza si\u0119 podej\u015bcie polegaj\u0105ce na stworzeniu postaci tak przerysowanej, \u017ceby dobrze wygl\u0105da\u0142a nie tylko w samej grze, ale r\u00f3wnie\u017c na plakacie, figurce i cosplayu.<\/p>\n\n\n\n
Przy \u201eMetal Gear Solid V\u201d Hideo Kojima w\u0142a\u015bciwie nie ukrywa\u0142, \u017ce projektuj\u0105c postacie, my\u015bla\u0142 r\u00f3wnie\u017c o tym, czy ludzie b\u0119d\u0105 chcieli si\u0119 za nie przebiera\u0107. Najbardziej oczywistym przyk\u0142adem jest Quiet, kt\u00f3rej str\u00f3j bojowy oparto najwyra\u017aniej na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem dla snajpera jest przegrzanie organizmu. ( \u0361\u00b0 \u035c\u0296 \u0361\u00b0)<\/p>\n\n\n\n
W grze komputerowej jestem w stanie to zaakceptowa\u0107. Gry lubi\u0105 przerysowane projekty. Czasami posta\u0107 ma wygl\u0105da\u0107 tak, \u017ceby da\u0142o si\u0119 j\u0105 rozpozna\u0107 przy dynamicznej akcji nastawionej na 60 FPS.<\/p>\n\n\n\n
Tylko \u017ce \u201eOdyseja\u201d przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu pr\u00f3buje by\u0107 ci\u0119\u017cka, brudna i mo\u017cliwie wiarygodna. Ludzie s\u0105 g\u0142odni, poranieni, spoceni i zm\u0119czeni. Statki skrzypi\u0105. Morze zabija. Wojna nie przypomina eleganckiej przygody dla dobrze od\u017cywionych heros\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
I wtedy na ekran wchodzi Agamemnon.<\/p>\n\n\n\n
Ca\u0142y jego koncept wygl\u0105da tak, jakby kto\u015b projektowa\u0142 nie kr\u00f3la Myken, tylko now\u0105 sk\u00f3rk\u0119 premium do gry sieciowej. Jest wielka zbroja, jest dziwny he\u0142m z z\u0142otymi kr\u0119gami kt\u00f3re nie wiadomo czemu maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107. Zamy go ju\u017c z plakat\u00f3w, jest sylwetka, kt\u00f3rej niewiele brakuje do kolejnego RoboCopa albo Iron Mana.<\/p>\n\n\n\n
Co to w\u0142a\u015bciwie mia\u0142o by\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Agamemnon wygl\u0105da efektownie. Nie mam zamiaru udawa\u0107, \u017ce nie. Problem w tym, \u017ce wygl\u0105da r\u00f3wnie\u017c tak, jakby przyjecha\u0142 na plan prosto z Pyrkonu, pomyli\u0142 hale i zamiast na konkurs cosplayu trafi\u0142 pod Troj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Jego wygl\u0105d jest oderwany od reszty filmu. Cyklop mo\u017ce by\u0107 zdeformowany, bo jest potworem. Wielcy ludzie z wyspy mog\u0105 przypomina\u0107 RoboCop\u00f3w, bo nadal nie wiem, kim byli ani co tam robili. Agamemnon jest jednak cz\u0142owiekiem funkcjonuj\u0105cym w \u015bwiecie, kt\u00f3ry poza nim pr\u00f3buje wygl\u0105da\u0107 wzgl\u0119dnie przyziemnie.<\/p>\n\n\n\n
Nie wiem, jak faktycznie ko\u0144czy\u0142 Agamemnon w \u201eOdysei\u201d. Jak ju\u017c ustalili\u015bmy, moje kompetencje homeryckie obejmuj\u0105 trzy albo cztery wersy \u201eIliady\u201d przeczytane na studiach (ale w oryginale).<\/p>\n\n\n\n
Na ekranie jego historia ko\u0144czy si\u0119 jednak gorzko. Ca\u0142y ten monumentalny wygl\u0105d, zbroja i he\u0142m sugeruj\u0105 cz\u0142owieka wi\u0119kszego ni\u017c \u017cycie. Kr\u00f3la, dow\u00f3dc\u0119, niemal maszyn\u0119 wojenn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
A potem okazuje si\u0119, \u017ce nawet najbardziej wypasiona zbroja nie chroni przed konsekwencjami w\u0142asnych decyzji.<\/p>\n\n\n\n
Podoba mi si\u0119 ten koniec. Nie sprawia, \u017ce jego he\u0142m zaczyna nagle wygl\u0105da\u0107 mniej absurdalnie, ale przynajmniej pod tym ca\u0142ym \u017celastwem znalaz\u0142o si\u0119 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c projekt przysz\u0142ej figurki kolekcjonerskiej.<\/p>\n\n\n\n
Helena, czyli nagroda, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c przegra\u0142a wojn\u0119<\/h4>\n\n\n\n
Pomijaj\u0105c kontrowersje wok\u00f3\u0142 castingu, sam spos\u00f3b uj\u0119cia Heleny w tej historii dzia\u0142a zaskakuj\u0105co dobrze.<\/p>\n\n\n\n
To przecie\u017c ona mia\u0142a by\u0107 zarzewiem ca\u0142ego konfliktu. Najpi\u0119kniejsza kobieta antyku. Pow\u00f3d wojny. Symbol, dla kt\u00f3rego tysi\u0105ce ludzi p\u0142yn\u0105 pod Troj\u0119, morduj\u0105 si\u0119 przez dekad\u0119 i ostatecznie obracaj\u0105 ca\u0142e miasto w ruin\u0119.<\/p>\n\n\n\n
A potem Helena wraca do domu z paskudnymi bliznami na twarzy.<\/p>\n\n\n\n
Nie wygl\u0105da jak nagroda odebrana pokonanemu przeciwnikowi. Nie wygl\u0105da jak odzyskany skarb ani symbol wielkiego zwyci\u0119stwa Grek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wygl\u0105da jak jedna z wielu ofiar tej wojny.<\/p>\n\n\n\n
I to jest bardzo dobry motyw, poniewa\u017c jednym obrazem podwa\u017ca ca\u0142y sens konfliktu. Grecy odzyskali Helen\u0119, ale nie odzyskali kobiety, po kt\u00f3r\u0105 podobno wyruszyli. Wojna zd\u0105\u017cy\u0142a j\u0105 naznaczy\u0107 tak samo jak \u017co\u0142nierzy, miasta i wszystkich ludzi, kt\u00f3rzy przypadkiem znale\u017ali si\u0119 na jej drodze.<\/p>\n\n\n\n
Najpi\u0119kniejsza kobieta antyku wraca z wojn\u0105 wypisan\u0105 na twarzy.<\/p>\n\n\n\n
Gorzki obraz. Prosty, ale skuteczny.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna zdoby\u0107 Troj\u0119. Mo\u017cna spali\u0107 miasto, wymordowa\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w i og\u0142osi\u0107 zwyci\u0119stwo. Mo\u017cna nawet odzyska\u0107 Helen\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Tylko \u017ce po wszystkim nie ma ju\u017c do czego wraca\u0107. Nie ma dawnej Troi, dawnych bohater\u00f3w ani dawnej Heleny.<\/p>\n\n\n\n
Wszyscy co\u015b stracili. Nawet ci, kt\u00f3rzy formalnie wygrali.<\/p>\n\n\n\n
Dobra, tym razem to naprawd\u0119 koniec.<\/p>\n\n\n\n
Bez zwiastun\u00f3w, bez recenzji i bez cudzych opinii w g\u0142owie. \u201eOdyseja\u201d Christophera Nolana zachwyca pojedynczymi scenami, irytuje scenariuszowymi skr\u00f3tami i ka\u017ce si\u0119 zastanowi\u0107, czy Odyseusz naprawd\u0119 jest m\u0105dry, czy wszyscy tylko uparcie nam to powtarzaj\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":310,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[187,186],"tags":[177,172,182,183,178,175,184,174,180,171,176,173,185,181],"class_list":["post-305","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-film-i-seriale","category-kultura","tag-agamemnon","tag-christopher-nolan","tag-felieton-filmowy","tag-helena-trojanska","tag-homer","tag-kino","tag-kino-historyczne","tag-matt-damon","tag-mitologia-grecka","tag-odyseja","tag-odyseusz","tag-recenzja-filmu","tag-soundtrack-filmowy","tag-zendaya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/305","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=305"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":315,"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/305\/revisions\/315"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"Plakat](\"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/odyssey.jpg\")