Postanowi\u0142em poszuka\u0107 odpowiedzi na pytanie, dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o. Dlatego najpierw, jak zwykle, trzeba cofn\u0105\u0107 si\u0119 w czasie.<\/p>\n\n\n\n
Ja, stety albo niestety, urodzi\u0142em si\u0119 i dorasta\u0142em w momencie, kiedy metal jeszcze dzia\u0142 si\u0119 \u201etu i teraz\u201d. W rozmowach nie by\u0142o nawet naturalnego odruchu, \u017ceby rzuca\u0107 has\u0142ami typu \u201estara szko\u0142a\u201d. To nie by\u0142a jeszcze muzealna etykieta. To by\u0142 \u017cywy organizm, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c dynamicznie ewoluowa\u0142 i szuka\u0142 swojej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W Polsce zbieg\u0142o si\u0119 to z polskim boomem na hip-hop. A\u017c mam ochot\u0119 napisa\u0107 o tym wi\u0119cej \u2013 jak to wygl\u0105da\u0142o z perspektywy m\u0142odego metalowca \u2013 ale mo\u017ce kiedy\u015b pope\u0142ni\u0119 inny tekst na ten temat. Ci\u0119\u017cko tu m\u00f3wi\u0107 o modzie na rap czy hip-hop. To bardziej by\u0142a gwa\u0142towna rewolucja kulturowa, kt\u00f3ra z punktu widzenia przeci\u0119tnego zjadacza chleba by\u0142a tak mocna, \u017ce ci\u0119\u017ckie gitarowe granie schodzi\u0142o na drugi plan. Pierwsze\u0144stwo w miejskiej przestrzeni nale\u017ca\u0142o do Kalibra<\/strong>, Paktofoniki<\/strong>, Slums Attack<\/strong>, WYP3<\/strong>, Grammatik<\/strong> i wielu innych. Wali\u0142o to z ka\u017cdego okna na polskich osiedlach. Nie mo\u017cna by\u0142o przed tym uciec.<\/p>\n\n\n\n Hip-hop by\u0142 kolejnym ruchem subkulturowym i buntowniczym. Starsze pokolenie rodzic\u00f3w oraz s\u0142u\u017cby porz\u0105dkowe natychmiast zacz\u0119\u0142y metkowa\u0107 go jako zagro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n By\u0142o to ciekawe zjawisko, bo nu metal, w du\u017cym uproszczeniu, by\u0142 workiem, w kt\u00f3rym baz\u0105 by\u0142o ci\u0119\u017ckie gitarowe granie, ale wrzucano do niego sporo z innych gatunk\u00f3w muzycznych: funk, rap, grunge, industrial itd. Zanim ukuto termin nu metal, by\u0142y ju\u017c zespo\u0142y, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142y te odleg\u0142e l\u0105dy. Body Count<\/strong>,<\/a> kt\u00f3rego frontmanem jest raper Ice-T<\/strong>, przedstawiano jako rapcore, a Suicidal Tendencies<\/a> do dzisiaj bywa metkowany jako crossover. Jest tam mn\u00f3stwo takich wp\u0142yw\u00f3w i s\u0105 powszechnie akceptowani na metalowych festiwalach. W Polsce jako crossover przedstawia\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 Wu-Hae<\/a> z krakowskiej Nowej Huty.<\/p>\n\n\n\n Z jednej strony mieli\u015bmy ci\u0119\u017ckie gitarowe granie, z drugiej rapowe wstawki. Og\u00f3lnie ta muzyka nie by\u0142a tak przyt\u0142aczaj\u0105ca jak reszta tego, co oferowa\u0142a metalowa scena. By\u0142a dobrym pomostem mi\u0119dzy dwoma gatunkami. I dzia\u0142a\u0142o to w obie strony.<\/p>\n\n\n\n W moich m\u0142odzie\u0144czych latach widzia\u0142em sporo przypadk\u00f3w, w kt\u00f3rych ex-metale zdradzali barwy na rzecz rapu. Z kolei ludzie z kultury hip-hop, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki r\u00f3\u017cnym kolaboracjom, zaczynali interesowa\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017csz\u0105 muzyk\u0105. Rapowane wersy Limp Bizkit<\/strong> zaprasza\u0142y obie strony do eksploracji odleg\u0142ych od siebie gatunk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Pami\u0119tam te\u017c w\u0142asn\u0105 bezradno\u015b\u0107 i wkurw, kiedy koledzy pytali, czy s\u0142ucham Sweet Noise. Skoro zrobili kolaboracj\u0119 z Pej\u0105\/Slums Attack<\/strong>, to dla wielu os\u00f3b lider Sweet Noise<\/strong> \u2013 Glaca<\/strong> \u2013 urasta\u0142 do rangi kr\u00f3la ekstremum. R\u00f3wie\u015bnicy pytali, a ja dalej siedzia\u0142em przy kasecie z kserowan\u0105 ok\u0142adk\u0105 \u201eMoon in the Scorpio\u201d i czu\u0142em si\u0119 jak ostatni obro\u0144ca jakiej\u015b podziemnej twierdzy, kt\u00f3rej nikt nie chcia\u0142 oblega\u0107.<\/p>\n\n\n\n Liczne egotripy Glacy potwierdzaj\u0105, \u017ce chyba do dzisiaj my\u015bli o sobie jako o kr\u00f3lu polskiego ekstremum. Teraz mog\u0119 przej\u015b\u0107 g\u0142\u0119biej w przesz\u0142o\u015b\u0107, bo podgatunki metalu nie rozwija\u0142y si\u0119 r\u00f3wnomiernie. Te gatunki, kt\u00f3re s\u0105 dla mnie najbardziej istotne, powsta\u0142y w\u0142a\u015bciwie w odizolowanych od siebie \u015brodowiskach. Lokalne sceny same kszta\u0142towa\u0142y styl, brzmienie i ramy, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o p\u00f3\u017aniej co\u015b sklasyfikowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Zaczn\u0119 od tego, \u017ce kiedy pr\u00f3bowa\u0142em sam dla siebie ogarn\u0105\u0107 ewolucj\u0119 gatunk\u00f3w muzycznych od czas\u00f3w staro\u017cytnych do dzisiaj, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce dla wsp\u00f3\u0142czesnej muzyki popularnej najwa\u017cniejsze s\u0105 blues, jazz i punk.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie punk bez bluesa i jazzu nigdy by nie powsta\u0142, ale punk by\u0142 inny. Istot\u0119 tego, co chc\u0119 przekaza\u0107, dobrze oddaje cytat z Guernica y Luno \u2013 \u201e5 minut\u201d<\/a><\/strong>: <\/p>\n\n\n\n \u201eBunt jest wtedy wiarygodny, je\u017celi zmieni to, co wcze\u015bniej by\u0142o niezmienialne\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n W kontek\u015bcie tego eseju albo felietonu istotne jest to, \u017ce punk \u2013 czysty, dziki, undergroundowy \u2013 mia\u0142 ogromny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie sceny metalowej, np. w Kalifornii i Bay Area. Tam heavy metal zderzy\u0142 si\u0119 z punkiem i hardcore\u2019em. Wszyscy zdawali si\u0119 \u015bciga\u0107 o to, kto zagra szybciej, dziczej i bardziej agresywnie. Bum. Z takiego napi\u0119cia wyr\u00f3s\u0142 thrash metal.<\/p>\n\n\n\n Sama nazwa zawsze mnie ciekawi\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Thrash<\/strong> znaczy: m\u0142\u00f3ci\u0107, wali\u0107, bi\u0107, miota\u0107 si\u0119 gwa\u0142townie.<\/p>\n\n\n\n Brzmi prawie jak trash<\/strong>, czyli \u015bmieci.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie thrash<\/strong> metal nie pochodzi od s\u0142owa trash<\/strong>. To trzeba powiedzie\u0107 jasno. Ale podobie\u0144stwo brzmieniowe jest ciekawe, bo ca\u0142a ta muzyka i tak \u017cy\u0142a na granicy odrzutu, ha\u0142asu, agresji i antysmaku. Nie by\u0142a elegancka. Nie mia\u0142a by\u0107 elegancka. Mia\u0142a wali\u0107 po g\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n Do tego dochodzi punk<\/strong> \u2013 jak napisa\u0142em wcze\u015bniej jeden z trzech wielkich filar\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej muzyki rozrywkowej. Sam termin te\u017c nie pachnia\u0142 salonem. Historycznie oznacza\u0142 kogo\u015b z marginesu, wyrzutka, chuligana, osob\u0119 pogardzan\u0105. U\u017cywano go tak\u017ce w kontekstach zwi\u0105zanych z prostytucj\u0105. Innymi s\u0142owy: zanim punk sta\u0142 si\u0119 stylem, by\u0142 obelg\u0105.<\/p>\n\n\n\n To wa\u017cne. Punk nie nazwa\u0142 siebie s\u0142owem czystym i dumnym. Punk wzi\u0105\u0142 s\u0142owo pogardy i zrobi\u0142 z niego sztandar. A potem ten sztandar podpali\u0142, bo oczywi\u015bcie tak jest zabawniej.<\/p>\n\n\n\n Inn\u0105 drog\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c w ramach lokalnej ewolucji scen, powsta\u0142y inne podgatunki metalu. Nie by\u0142o jeszcze social medi\u00f3w, internet raczkowa\u0142, nie by\u0142o streamingu. By\u0142 tape trading, lokalne kontakty, koncerty, fanziny i kasety kr\u0105\u017c\u0105ce z r\u0105k do r\u0105k.<\/p>\n\n\n\n A Floryda b\u0119d\u0105ca kolebk\u0105 Death Metalu? Tam metal poszed\u0142 w inn\u0105 stron\u0119. Jakby wszyscy uznali, \u017ce centrum przekazu stanowi ci\u0119\u017car, brutalno\u015b\u0107, technika i fizyczna masakra brzmienia. Nie chodzi\u0142o ju\u017c tylko o szybko\u015b\u0107, ale o zmia\u017cd\u017cenie s\u0142uchacza. O d\u017awi\u0119k, kt\u00f3ry nie tyle biegnie, ile spada na cz\u0142owieka jak betonowa p\u0142yta.<\/p>\n\n\n\n Skaczemy w inny rejon \u015bwiata? Prosz\u0119 bardzo: Norwegia i druga fala black metalu. Tam lokalna scena zbudowa\u0142a w\u0142asn\u0105 mitologi\u0119 z zimna, mizantropii, antychrze\u015bcija\u0144stwa, las\u00f3w, lo-fi brzmienia i realnej przemocy, kt\u00f3ra potem sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 czarnej legendy gatunku.<\/p>\n\n\n\n Szwedzki death metal r\u00f3wnie\u017c da\u0142 nam troch\u0119 innej stylistyki.<\/p>\n\n\n\n W drugiej dekadzie XXI wieku z powodzeniem mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o tym, \u017ce w Polsce wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 specyficzna, charakterystyczna dla naszego kraju odmiana black metalu. W BM siedz\u0119 na tyle g\u0142\u0119boko, \u017ce spokojnie mog\u0119 r\u00f3wnie\u017c powiedzie\u0107, \u017ce warto przypatrywa\u0107 si\u0119 francuskiej, australijskiej i ukrai\u0144skiej scenie BM. W przysz\u0142o\u015bci co\u015b z tego b\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n Do czego zmierzam? Norwegia i black metal. Kalifornia i thrash. Floryda i death metal. To wszystko da\u0142o nam podwaliny oparte na mocnych filarach undergroundowych scen.<\/p>\n\n\n\n By\u0142 to metal zgodny z punkowym duchem. Zajad\u0142y, bezkompromisowy i nieid\u0105cy na \u017cadne uk\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n Ca\u0142e z\u0142o, jakie by\u0142o w stanie wyprodukowa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo albo jednostka, zosta\u0142o zamkni\u0119te w brzydkiej i g\u0142o\u015bnej muzyce.<\/p>\n\n\n\n Pami\u0119tam, jak \u017cy\u0142em jeszcze zajawk\u0105 na muzyk\u0119 eksperymentaln\u0105 \u2013 t\u0119 najbardziej ekstremaln\u0105: noise\/power electronics. Istnia\u0142o przed laty forum po\u015bwi\u0119cone polskiej scenie i u\u017cytkownik, kt\u00f3ry sta\u0142 za projektem The Sleep Sessions<\/a> albo VX Par\u00f3wek<\/a>, napisa\u0142 s\u0142owa brzmi\u0105ce mniej wi\u0119cej tak:<\/p>\n\n\n\n Po co tak nakurwia\u0107 po uszach? G\u0142o\u015bne granie to nie jest \u017cadna sztuka.<\/em><\/p>\n\n\n\n Je\u015bli dobrze pami\u0119tam to forum nazywa\u0142o si\u0119 harshnoise.art.pl dawno ju\u017c go nie ma. Dla ludzi z zewn\u0105trz najbardziej przera\u017caj\u0105ce by\u0142o to, \u017ce muzyka metalowa pod warstw\u0105 obrzydliwego i g\u0142o\u015bnego brzmienia potrafi\u0142a by\u0107 z\u0142o\u017cona. I to w\u0142a\u015bnie by\u0142o najbardziej niebezpieczne, bo przez to ta muzyka jest tak interesuj\u0105ca. Przera\u017caj\u0105cy jazgot potrafi\u0142 by\u0107 skarbnic\u0105 styl\u00f3w i zapo\u017cycze\u0144 nawet od tych najbardziej wybitnych artyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Brzydkie, nieprzyst\u0119pne, g\u0142o\u015bne granie. Do tego teksty, kt\u00f3re naturalnie zacz\u0119\u0142y orbitowa\u0107 wok\u00f3\u0142 wszystkiego, co sta\u0142o w kontrze do spo\u0142ecznych norm. Idea z\u0142a i Szatana pojawi\u0142a si\u0119 wi\u0119c raczej szybciej ni\u017c p\u00f3\u017aniej. Nie by\u0142a zreszt\u0105 \u017cadn\u0105 nowo\u015bci\u0105: ju\u017c blues obfitowa\u0142 w opowie\u015bci o paktach z diab\u0142em na rozstajach dr\u00f3g i muzyce podszytej grzechem, a jazz wyrasta\u0142 z kultur, w kt\u00f3rych duchowo\u015b\u0107, trans, rytua\u0142 i voodoo nie by\u0142y egzotyczn\u0105 dekoracj\u0105, tylko cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cywej tradycji.<\/p>\n\n\n\n Z kronikarskiego obowi\u0105zku trzeba te\u017c wspomnie\u0107 o Coven<\/strong><\/a> i ich debiucie \u201eWitchcraft Destroys Minds & Reaps Souls<\/a>\u201d<\/em><\/strong> z 1969 roku. To album, kt\u00f3ry jeszcze przed debiutem Black Sabbath<\/strong> bezczelnie rozk\u0142ada\u0142 na stole ca\u0142e okultystyczne rekwizytorium: od odwr\u00f3conych krzy\u017cy, przez \u201eHail Satan\u201d,<\/em> po fina\u0142ow\u0105 \u201eSatanic Mass\u201d. Na dodatek pierwszy utw\u00f3r nosi\u0142 tytu\u0142 \u201eBlack Sabbath\u201d<\/em>, a w sk\u0142adzie Coven gra\u0142 basista podpisywany jako Oz Osborne. Historia czasem ma tak\u0105 ironi\u0119, \u017ce nawet diabe\u0142 musia\u0142by sprawdzi\u0107 przypisy.<\/p>\n\n\n\n Lata 60., 70. i 80. w Stanach to kolejne fale strachu przed upadkiem m\u0142odzie\u017cy, demoralizacj\u0105, narkotykami, sektami, przemoc\u0105 i Szatanem, kt\u00f3ry wed\u0142ug niekt\u00f3rych najwyra\u017aniej mia\u0142 wi\u0119cej czasu antenowego ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 zespo\u0142\u00f3w. Jedn\u0105 z najbardziej groteskowych kulminacji tych l\u0119k\u00f3w by\u0142a panika moralna znana jako Satanic Panic<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli ludzie sami z siebie nie byli jeszcze przera\u017ceni spiskiem satanist\u00f3w, zawsze znalaz\u0142 si\u0119 kto\u015b, kto m\u00f3g\u0142 im pom\u00f3c: program telewizyjny, kaznodzieja, polityk, zatroskany rodzic albo telekaznodzieja sprzedaj\u0105cy kasety VHS pe\u0142ne \u201eanaliz\u201d okultyzmu, muzyki m\u0142odzie\u017cowej i ukrytych znak\u00f3w bestii. Przekaz by\u0142 prosty: Lucyfer nadchodzi, dzieci s\u0105 zagro\u017cone, heavy metal ryje m\u00f3zg, a je\u015bli pu\u015bcisz p\u0142yt\u0119 od ty\u0142u, to pewnie us\u0142yszysz instrukcj\u0119 obs\u0142ugi piek\u0142a.<\/p>\n\n\n\n![\"Ok\u0142adka](\"https:\/\/gatekeeper.com.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/nu-metal-1024x1024.png\")
No c\u00f3\u017c… Zdarza si\u0119…<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c polegam na mojej zawodnej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n